The Arab Weekly: Libya’da barış umutları sönüyor mu?

Libya'nın yeni Ulusal Birlik Hükümeti (GNU) Başbakanı Abdülhamid Dibeybe ile Libya Ulusal Ordusu (LNA) Komutanı Mareşal Halife Hafter arasındaki anlaşmazlık işaretleri, barış süreci ve sekiz yıllık sivil çatışmanın nihai çözümü üzerindeki endişeleri artırıyor. 

Parlamentoda yeni hükümete yönelik son güven oylaması, ülkedeki bölünmelerin sona ermesine yönelik umutları artırmıştı.

Abdullah Thinni başkanlığındaki geçici hükümetin iktidarı GNU'ya devrettiği Bingazi’deki törene Dibeybe’nin yokluğu dikkat çekmişti. Yeni başbakan ile Hafter arasında ortaya çıkan sürtüşme spekülasyonunu da ateşledi.

Dibeybe’nin, Hafter'in kontrolündeki Bingazi'de en az bir düzine cesedin bulunmasıyla ilgili bir soruşturma başlatma planını tweet'lemesinden sonra muhtemel bir sürtüşmenin başka belirtileri de ortaya çıkmaya başladı.

Dibeybe mesajında, "Bu olayların tekrarlanmasına izin vermek veya örtbas etmek mümkün değil. İçişleri bakanına bu olayla ilgilenmesi için doğrudan talimat verdiğini vurguladı ve “savcıdan konuyla ilgili soruşturma açmasını rica ettim" dedi.

LNA’ya yakın medya kuruluşları başbakanın kararını eleştirdi. Bu yöndeki haberler, GNU'nun göreve gelmesinin ilk günlerine damgasını vuran önemli bir gelişme. Yeni başbakanın Hafter'le ilişkileri, başlamadan önce bozulmuş görünüyor.

Gelişmelerin yeni bir şiddet sarmalına yol açma ihtimali düşük olsa da, ortaya çıkan anlaşmazlık Dibeybe’nin doğu bölgesi üzerindeki kontrolünü pekala sınırlayabilir.

Bingazi, son birkaç aydır artan bir güvensizlik ortamına tanık oluyor. Arka arkaya sokaklara atılan cesetlere ek olarak bir dizi aktivist öldürüldü veya kaçırıldı. 

Bu ironik bir şekilde İslamcı Ensar Şeria adlı grubun 2012’de Bingazi’de kendisine muhalif çok sayıda polis, eski subay ve onlara karşı çıkan sivili öldürdüğü anarşiyi hatırlatıyor.

Hafter ve LNA, beş yıldan fazla süren tartışmalı 'Onur Operasyonu'nda Ensar Şeria’yıı ezmekle öne çıkmış, bu da onu bölgede iktidar konumuna getirmişti. 

Şimdi de Bingazi'de LNA'ya yakın olduğu söylenen Selefi unsurların hakimiyetinin arttığına dair işaretler var. Artan cinayetler ve el koymalar, aşiret yaşlılarını şehir içinde kötüleşen güvenlik durumunu kınamaya sevk etti.

Bu ayın başındaki protestolar, yeni hükümetin göreve başlamasıyla aynı zamana denk geldi. Bu da Hafter'e karşı daha genel bir halk hoşnutsuzluğunu yansıtıyor gibi duruyordu. Bu olaylar hızla büyüdü ve Dibeybe tarafından mareşale karşı kullanıldı.

LNA'nın geçen yıl başkent Trablus'a ilerleme ve ele geçirme girişiminde bulunduğu bozgundan sonra Sirenayka'da (doğu bölgesi) bir öfke havası da hakim. Yenilgisi ve güçlerinin ülkenin batısından Sirte’ye çekilmesi Hafter’in siyasi nüfuzunu azalttı.

O zamandan beri bir tür siyasi bir kuşatma altında görünen askeri tek adamın o zamandan beri, yabancı aktörlerle siyasi temasları da neredeyse durmuş gibi. Kendisini doğudaki halk ayaklanmasını yatıştırmayı amaçlayan yerel toplantılarla sınırlamak zorunda kaldı.

Gözlemciler, Dbeibah’ın Zayıf iktidarın devri için Bingazi’yi ziyaret etmeme kararının, Libya’daki tam kontrolünün önündeki ana engellerden biri olarak gördüğü Hafter’i görmezden gelme girişimi olarak görülebileceğine inanıyor.

Gözlemciler, Dibeybe’nin Thinni iktidarının devri için Bingazi’yi ziyaret etmeme kararının, Libya’da tam kontrolünün önündeki ana engellerden biri olarak düşündüğü Hafter’i görmezden gelme girişimi olarak görülebileceğine işaret ediyor.

Ancak bu durum, LNA'ya bağlı milletvekillerinin Dibeybe ve Başkanlık Konseyi Başkanı Muhammed el-Manfi lehine kullandıkları oylarına yansıyan, her iki isim arasındaki zımni anlayışa aykırı bir durum.

Gözlemciler, parlamento başkanı Akile Salih’in Dibeybe’nin yeni bütçesini tartışmak ve oylamak için oturumu ertelemesinin Hafter ile başbakan arasındaki soğuk dönemle bağlantılı olabileceğini ifade ediyor. 

Siyasi aktivist Süleyman el-Bayudi, "Birleşik genel bütçenin tartışılmasının bir siyasi şantaj aracınaa dönüşmesi üzücü" diyor.

Bayudi, "Meclis Başkanı ve milletvekilleri sorumluluk ve vatanseverlik duygusuyla hareket etmezlerse, bütçe tartışmasını geciktirerek devam eden zorlu ekonomik koşullar için ilk ve tek suçlu konumunda olacaklar" ifadesini de kullanıyor.

Yirmi altı bakan ve altı devlet bakanından oluşan GNU, 10 Mart'ta Libya parlamentosundan güvenoyu aldı. Salı günü, Doğu Libya'daki paralel hükümet, GNU'nun Trablus’ta resmen göreve başlamasından bir hafta sonra yetkilerini bu hükümete devretti.

Devir teslim töreni, paralel hükümetin Libya'nın en büyük ikinci şehri olan Bingazi'deki genel merkezinde, görevini bırakan başbakan Abdullah al-Thinni'nin huzurunda gerçekleştirildi.

GNU, Başbakan Yardımcısı Hüseyin Gatrani, İçişleri Bakanı Halid Mazen ve bir dizi bakan tarafından temsil edildi.

Gatrani, bölünme aşamasının "sona erdiğini" ileri sürdü ve basın açıklamasında, "Ulusal birlik hükümeti tüm vatandaşlara hizmet etmek için buradadır" dedi.

Yeni yürütme otoritesi, devlet kurumlarının birleştirilmesinden ve onaylanan yol haritasına göre görev sürelerinin sona ereceği 24 Aralık seçimlerine kadar geçiş aşamasını denetlemekten sorumlu.

Bununla birlikte, BM’nin talep ettiği Suriyeli paralı askerlerin ve Rus Wagner Grubu unsurlarının ülkenin batısı ve doğusundan çekilmesi, Dibeybe’nin karşı karşıya olduğu en çetin sorunlardan biri olmaya devam ediyor. Bunu başarmak, Hafter dahil çatışmanın tüm tarafları arasındaki koordinasyonu daha da yakınlaştıracaktır.